Niemcy po wejściu w życie ustawy (Konsumcannabisgesetz, KCanG) regulującej dostęp do marihuany przez dorosłych (depenalizacja z elementami regulacji) uruchomiły coś, czego w debacie o polityce narkotykowej często brakuje: systemową, wieloletnią ewaluację skutków prawa, zapisaną wprost w ustawie. Projekt ten nazywa się EKOCAN i ma odpowiedzieć na pytanie, czy reforma działa w trzech kluczowych wymiarach: ochrona dzieci i młodzieży, ochrona zdrowia oraz przestępczość związana z konopiami.
Ten tekst to podsumowanie pierwszego raportu cząstkowego EKOCAN (wrzesień 2025) oraz komunikatu prasowego projektu. W artykule kluczowe są twarde liczby, wnioski badaczy i ograniczenia danych, które trzeba rozumieć, żeby nie wyciągać fałszywych wniosków. Należy pamiętać, że jest jeszcze bardzo wcześnie by wyciągać optateczne wnioski, a tak krótki czas jest najpoważniejszym ograniczeniem tego badania.
Czym jest EKOCAN i po co go zrobiono
EKOCAN to konsorcjum badawcze realizujące ustawową ewaluację (zbieranie, analizowanie, interpretowanie danych) KCanG. Projekt wystartował 1 stycznia 2025 r. i ma potrwać do 30 kwietnia 2028 r.. Koordynację prowadzi zespół z Hamburga (UKE/ZIS) pod kierunkiem dr. Jakoba Mantheya, a partnerami są ośrodki w Düsseldorfie i Tybindze.
Co jest też bardzo ważne (bo często pojawia się zarzut „badania pod tezę”) w dokumentach projektu podkreślono, że finansowanie było przyznane w procedurze oceny wniosku, a liderzy zadeklarowali brak powiązań finansowych z przemysłem, brak powiązań z władzą i niezależność opracowania wyników.
Co EKOCAN ma ocenić (w języku praktycznym)
EKOCAN ma dostarczyć odpowiedzi na pytania:
- Czy zmiana prawa realnie poprawia ochronę młodzieży (np. ekspozycja, dostępność, profilaktyka)?
- Czy pojawiają się zmiany zdrowotne (szkody, korzystanie z pomocy, wzorce używania)?
- Czy reforma zmienia obraz przestępczości: ile spraw znika z systemu, a ile zostaje, czy policja może skupić się na poważniejszych czynach?
Z jakich danych korzysta EKOCAN (i dlaczego to ma znaczenie)
EKOCAN łączy:
- Dane pierwotne – własne badania: m.in. ogólnoniemieckie ankiety (EKOCAN-Survey), ankiety dla policji i innych służb, monitoring rynku, dane dotyczące klubów konopnych itp.
- Dane wtórne – statystyki i istniejące badania (np. policyjne rejestry, rutynowe źródła danych zdrowotnych i społecznych).
W komunikacie prasowym zespół EKOCAN podaje, że w pierwszej analizie uwzględniono 12 badań ankietowych i 20 źródeł danych rutynowych. To ważne, bo w tematach „społecznych skutków” zwykle nie ma jednego „złotego” wskaźnika. W tym wypadku liczy się triangulacja: sprawdza się podobny sygnał w kilku źródłach i patrzy, czy obraz jest spójny.
Najważniejsze wnioski z 1. raportu EKOCAN.
1) Skala używania (szacunki)
- EKOCAN wskazuje, że w 2024 r. około 5,3 mln dorosłych w Niemczech używało konopi.
- Rynek medyczny pokrywał ok. 12–14% „zapotrzebowania” (w sensie ilościowym).
- Kluby konopne (Anbauvereinigungen) – na tym etapie odpowiadały za mniej niż 0,1% potrzebnej ilości.
Co istotne: wprost zaznaczono, że udział upraw domowych oraz źródeł nielegalnych na razie nie daje się wiarygodnie policzyć.
Wniosek: – jeśli ktoś oczekiwał, że kluby w pierwszych miesiącach „wyprą czarny rynek”, to dane mówią jasno, że ilościowo są na razie marginalne. Zresztą w raporcie pada wprost, że bez korekt regulacyjnych kluby nie zastąpią czarnego rynku w sensownym zakresie.
2) Młodzież i dorośli: czy legalizacja zwiększyła odsetek osób używających?
Komunikat prasowy formułuje to ostrożnie – dostępne dane „raczej nie wskazują”, by KCanG krótkoterminowo zmieniło liczbę używających (młodzież i dorośli).
To nie jest hasło „nic się nie zmieniło na zawsze”. To raczej: w pierwszym krótkim oknie po zmianie prawa nie ma sygnału gwałtownego wzrostu.
3) Największy i logiczny szybki efekt reformy: mniej spraw karnych o konopie
Wnioski wyciągnięte w raporcie są najmocniejsze, bo opierają się o twardą statystykę policyjną. Komunikat podkreśla, że drobni użytkownicy nie są już ścigani karnie w dotychczasowej skali. W 2024 r. policja miała ponad 100 000 postępowań mniej związanych z konopiami niż rok wcześniej.
Raport zwraca też uwagę na zmianę struktury spraw. Odkąd zanikł ogrom drobnych czynów, w „widocznym polu” statystyk rośnie udział spraw cięższych (np. handel). W raporcie pojawia się szacunek, że 50–90% deliktów konopnych w rejestrowanej statystyce może dotyczyć „poważniejszych” naruszeń (w zależności od klasyfikacji i etapu raportowania).
Ten wniosek jest realnym i policzalnym efektem polityki regulującej dostęp dla dorosłych: mniej spraw o drobne posiadanie/używanie to mniej kosztów, mniej spraw sądowych, mniej stygmatyzacji i mniej „mielenia” ludzi przez system i skupieniu się służb na prawdziwym celu, czyli nielegalnym handlu.
4) Zakazy konsumpcji w określonych miejscach: sygnały z ankiet
Raport analizuje też praktykę przestrzegania zakazów konsumpcji (np. w „zasięgu wzroku” miejsc dla dzieci i młodzieży). W badaniu ankietowym:
- analizowano n=4 800 osób używających w ostatnich 12 miesiącach (bez recepty na medyczne konopie),
- 91,5% zadeklarowało, że nigdy nie konsumowało w zasięgu wzroku takich miejsc,
- odsetek naruszeń rośnie wraz z częstością używania: od 2,2% (rzadziej niż 1×/mies.) do 11,9% (prawie codziennie).
- wśród n=408 osób, które przyznały naruszenia, tylko 1 osoba podała, że spotkała ją sankcja.
To pokazuje dwa równoległe fakty: większość deklaruje przestrzeganie zakazów, ale egzekwowanie sankcji jest w praktyce rzadkie – co rodzi pytanie o realny charakter tego narzędzia regulacyjnego.
Co dr Jakob Manthey i zespół mówią wprost (wnioski „polityczne” z raportu)
Raport cząstkowy jest ostrożny, ale daje jasne sygnały:
- Nie widać krótkoterminowo „alarmu” w obszarze liczby używających i zdrowotnych wskaźników – na razie brak sygnału gwałtownego pogorszenia.
- Kluby uprawowe nie zbudują podaży, która mogłaby wypierać czarny rynek — przynajmniej nie w obecnym kształcie wdrożeniowym.
- Najbardziej uchwytny efekt to odciążenie policji i sądów poprzez spadek liczby rejestrowanych spraw konopnych (ponad 100 tys. mniej).
- Projekt podkreśla konieczność cierpliwości: część efektów – zwłaszcza zdrowotnych i młodzieżowych – wymaga dłuższej obserwacji.
Ograniczenia danych: co EKOCAN mówi uczciwie, zanim powstaną mity
To jest bardzo ważna część, którą warto cytować najczęściej, bo bez niej każda strona sporu „zrobi z tego, co chce”.
1) Hellfeld (zdarzenia wykryte/zgłoszone)vs Dunkelfeld (zdarzenia niewykryte)
W sprawach „bez ofiary” (posiadanie/używanie) statystyka jest szczególnie zależna od prawa, priorytetów i kontroli. Spadek rejestrowanych spraw może wynikać z tego, że czyn przestał być ścigany – i to jest sens reformy – ale projekt nie powie nam automatycznie, co dzieje się z faktyczną skalą handlu czy dostępnością.
2) To dopiero początek: krótki horyzont obserwacji
Pierwszy raport to tylko „migawka”. Sam projekt podkreśla, że na ocenę większości skutków potrzeba danych z kilku lat.
3) Luki i brak standaryzacji raportowania
Raport wskazuje też problemy techniczne. Nie wszędzie dane są raportowane jednolicie, część rzeczy nie jest jeszcze dobrze rozróżniana w statystykach po zmianie prawa, a pewne informacje (np. szczegóły rynku) nie są w systemie zbierane w sposób umożliwiający twardą analizę.
4) Ograniczenia ankiet: niereprezentatywność i stronniczość próby
EKOCAN używa własnych ankiet, ale w raporcie zaznacza, że część prób ma charakter okazjonalny (online), co oznacza ryzyko nadreprezentacji określonych grup (np. osób używających bardzo często). Z tego powodu wyniki są często prezentowane w podziałach, a nie jako „jedna liczba dla całego społeczeństwa”.
Źródła (EKOCAN)
- EKOCAN – Protokoll Survey v2 (11.05.2025) – metodologia i pytania badawcze ankiety.
- EKOCAN – Zwischenbericht 1 (wrzesień 2025).
- EKOCAN – Pressemitteilung do Zwischenbericht 1 (28.09.2025).
Wnioski Wolne Konopie
Raport EKOCAN nawet jeśli na razie szczątkowy jest już bardzo ważny. Bo pokazuje coś, o czym mówimy od lat: świat po depenalizacji się nie zawalił.
Nie nastąpiła żadna „moralna degrengolada”, społeczeństwo się nie rozpadło, gangsterzy nie przejęli państwa. Za to pojawiły się konkretne, policzalne skutki zmiany prawa: spadło ściganie zwykłych użytkowników, a ciężar działań przesunął się w stronę tego, co naprawdę powinno interesować państwo – handlu, dystrybucji i poważniejszych czynów, a nie drobnego posiadania.
Co równie ważne: nie widać wzrostu używania wśród młodzieży w krótkim okresie po wejściu przepisów. To kolejny dowód, że straszenie „legalizacja = masowe ćpanie dzieci” było polityczną bajką, a nie analizą opartą na danych.
Jednocześnie EKOCAN potwierdza też to, o czym mówimy równie konsekwentnie: depenalizacja sama w sobie nie rozwiązuje problemu czarnego rynku. To krok w dobrą stronę, ale nie jest odpowiedzią na najważniejsze pytanie – skąd ludzie biorą produkt i kto na tym zarabia?
Depenalizacja plus regulacje jest zawsze lepsza niż sama depenalizacja, ale półśrodki nie zbudują legalnej podaży, nie wyciągną ludzi z szarej strefy i nie zabiorą zysków przestępczości.
Niemiecki paradoks: silny rynek medyczny, a rekreacyjny dalej działa „po staremu”
W Niemczech wyraźnie widać, że silny i bardzo wpływowy rynek medyczny przejął część użytkowników z rynku rekreacyjnego. Powstaje zjawisko poboczne do wprowadzonych regulacji – część osób trafia do systemu medycznego nie dlatego, że ma realną potrzebę kliniczną, tylko dlatego, że to najbardziej dostępna „legalna” ścieżka.
Równolegle kluby są niedoregulowane i administracyjnie przyblokowane, więc nie mogą działać na skalę, która realnie odcięłaby użytkowników od czarnego rynku. Jeśli legalne kanały nie są funkcjonalne i masowe, to czarny rynek po prostu trwa, bo nadal jest szybszy, prostszy i bardziej przewidywalny.
Nasz wniosek: Żadne środki pośrednie.
Z doświadczeń dobrze uregulowanych systemów (niektóre stany USA) wynika jedno: żadne rozwiązania pośrednie, wynikające z lęków zamiast racjonalności, nie osiągną celów, które obiecują politycy.
Jeśli celem ma być:
- realne ograniczenie czarnego rynku,
- kontrola jakości,
- ochrona nieletnich,
- przeniesienie zysków z przestępczości do legalnej gospodarki,
- normalizacja i redukcja szkód,
to potrzebna jest jasna, pełna regulacja, czyli:
- legalna produkcja i dystrybucja,
- przejrzyste zasady sprzedaży,
- kontrola jakości,
- skuteczna edukacja,
- oraz korzyści ekonomiczne dla zwykłych ludzi, a nie dla grup przestępczych.
Bo tylko pełne objęcie rynku kontrolą — na każdym etapie i w każdej gałęzi — daje szansę na realne efekty. Żadna „kombinacja półśrodków” nie ograniczy czarnego rynku trwale ani nie zmniejszy go odczuwalnie. Nie dostarczy też społeczeństwu tego, czego oczekuje: spadku używania wśród niepełnoletnich, większego bezpieczeństwa na drogach oraz przeniesienia korzyści finansowych z rąk grup przestępczych do legalnej, kontrolowanej gospodarki.
Jeśli korzystacie z naszych materiałów, analiz i działań rzeczniczych, które pomagają Wam być na bieżąco z tym, co naprawdę dzieje się wokół polityki konopnej w Polsce, rozważcie regularne wsparcie naszej działalności poprzez Patronite lub portal BuyCoffe (szukaj pod tym opisem).
Dzięki wsparciu społeczności możemy:
• prowadzić niezależne działania strażnicze i rzecznicze,
• uczestniczyć w spotkaniach z instytucjami państwa,
• nagłaśniać realne historie ludzi dotkniętych represyjnym prawem,
• tworzyć rzetelne materiały informacyjne i edukacyjne,
• konsekwentnie pilnować tematów, które w innym przypadku byłyby zamiatane pod dywan.
Nawet niewielkie, comiesięczne wsparcie ma realne znaczenie - to ono pozwala nam działać niezależnie i długofalowo, bez kompromisów i bez podporządkowywania się politycznym narracjom.
Jeśli uważasz, że ta praca ma sens i chcesz, aby była kontynuowana, rozważ wsparcie Wolnych Konopi.
To dzięki społeczności możemy robić to, co robimy.
- EKOCAN: pierwsza twarda ewaluacja depenalizacji w Niemczech. Co już wiemy, a czego jeszcze nie da się uczciwie ocenić ? - 20 lutego 2026
- Ciemna strona zieleni: Wszystko, co musisz wiedzieć o negatywnych skutkach nadużywania konopi - 19 lutego 2026
- Złożyliśmy wniosek do Najwyższej Izby Kontroli. Teraz czekamy na decyzję - 19 lutego 2026
![Domowe plantacje i leśne akcje. Kronika kryminalna [LIPIEC]](https://wolnekonopie.org/wp-content/uploads/2018/08/644x0.jpg)
