Prezydent Donald Trump podpisał rozporządzenie wykonawcze 18 grudnia 2025 r., nakazujące agencjom federalnym podjęcie działań zmierzających do przeklasyfikowania marihuany z Wykazu I do Wykazu III ustawy o substancjach kontrolowanych (Controlled Substances Act) w Stanach Zjednoczonych.
To rozporządzenie nie same w sobie automatycznie przeklasyfikowuje marihuanę, ale uruchamia i przyspiesza proces, w którym Departament Sprawiedliwości i agencje pokrewne mają przygotować formalne zmiany, w oparciu o wcześniejsze działania administracyjne.
Poniższe opracowanie ma na celu wyjaśnienie najczęściej zadawanych pytań dotyczących przeklasyfikowania marihuany oraz jego konsekwencji politycznych.
Czym jest ustawa o substancjach kontrolowanych (Controlled Substances Act)?
Ustawa o substancjach kontrolowanych została uchwalona przez Kongres w 1970 roku i klasyfikuje określone substancje podlegające kontroli w odrębnych kategoriach regulacyjnych, w zależności od ich uznanej (lub nieuznanej) wartości medycznej oraz potencjału nadużywania. Substancje, które nie mają uznanej wartości medycznej i charakteryzują się wysokim potencjałem nadużywania, są klasyfikowane jako substancje z Wykazu I i są ściśle zakazane na mocy prawa federalnego. Substancje posiadające uznaną wartość medyczną – tradycyjnie definiowaną jako zatwierdzenie przez FDA – klasyfikowane są zazwyczaj do Wykazów II–V, w zależności od stopnia potencjału nadużywania.
(Substancje o uznanym zastosowaniu medycznym, ale wysokim potencjale nadużywania trafiają do Wykazu II, natomiast te o najniższym potencjale nadużywania – do Wykazu V).
Nie wszystkie substancje psychoaktywne i/lub leki są objęte klasyfikacją CSA. Do istotnych wyjątków należą alkohol, tytoń oraz Epidiolex (zatwierdzony przez FDA, pochodzenia roślinnego preparat CBD).
Czy wcześniej podejmowano administracyjne próby przeklasyfikowania marihuany?
Tak. Obecne działania stanowią piątą próbę administracyjnego wniosku o usunięcie marihuany z Wykazu I, jednak po raz pierwszy to Biały Dom sam zainicjował takie działania.
Czy przeklasyfikowanie marihuany z Wykazu I do Wykazu III da stanom możliwość legalnej regulacji marihuany bez ingerencji federalnej?
Prezydent Trump wielokrotnie deklarował, że „popiera prawo stanów do stanowienia własnych przepisów dotyczących marihuany”. Jednak przeklasyfikowanie marihuany z Wykazu I do Wykazu III nie daje stanom uprawnień do tworzenia regulacji sprzecznych z prawem federalnym.
Wynika to z faktu, że substancje sklasyfikowane w CSA podlegają jednolitym regulacjom federalnym. Rządy stanowe zasadniczo nie mogą od nich odstępować. (Na przykład pojedyncze stany nie mogą legalnie dopuścić sprzedaży kokainy bez recepty – substancji z Wykazu II – ani ketaminy – substancji z Wykazu III – bez naruszania prawa federalnego).
Stany posiadają natomiast szerokie kompetencje do regulowania (lub zakazywania) używania i sprzedaży alkoholu oraz tytoniu według własnego uznania, dlatego przepisy dotyczące tych substancji znacząco różnią się pomiędzy poszczególnymi stanami. Wynika to z faktu, że alkohol i tytoń nie są ujęte w CSA. Aby zapewnić stanom podobną autonomię w zakresie regulowania marihuany, konieczne byłoby całkowite usunięcie marihuany z CSA (descheduling), a nie jedynie jej przeklasyfikowanie.
Bez deschedulingu osoby produkujące, dystrybuujące, posiadające lub używające marihuany zgodnie z prawem stanowym nadal mogłyby podlegać odpowiedzialności karnej na mocy prawa federalnego.
Czy przeklasyfikowanie uczyni marihuanę legalnym lekiem zatwierdzonym przez FDA? Czy będzie dostępna wyłącznie na receptę?
Nie. Przeklasyfikowanie oznaczałoby uznanie przez rząd federalny, że marihuana posiada „obecnie akceptowane zastosowanie medyczne w leczeniu w Stanach Zjednoczonych”. Jest to jednak coś innego niż formalne zatwierdzenie przez FDA, które wymaga zupełnie odrębnej procedury. W związku z tym przeklasyfikowanie prawdopodobnie nie wymagałoby sprzedaży marihuany w aptekach, co jest obowiązkowe w przypadku substancji objętych CSA i zatwierdzonych przez FDA.
Czy przeklasyfikowanie zmieni federalne kary?
Federalne przepisy karne dotyczące samego posiadania i/lub handlu marihuaną nie uległyby automatycznej zmianie w wyniku przeklasyfikowania. Wynika to z faktu, że przepisy te – oraz przewidziane w nich kary – nie są bezpośrednio powiązane z klasyfikacją marihuany. Zmiana tych sankcji wymagałaby działania Kongresu.
Z kolei wiele federalnych przepisów penalizuje czynności związane z używaniem jakiejkolwiek substancji z Wykazu I. Obejmują one m.in. zakaz posiadania broni palnej czy zamieszkiwania w lokalach objętych dopłatami publicznymi. Przeniesienie marihuany do Wykazu III mogłoby stworzyć podstawy prawne do skutecznego kwestionowania tych i podobnych ograniczeń, które obecnie wynikają z jej statusu w Wykazie I.
Czy przeklasyfikowanie ułatwi prowadzenie badań klinicznych nad marihuaną?
Marihuana jest już jedną z najlepiej przebadanych substancji psychoaktywnych – od początku 2015 roku opublikowano ponad 37 000 prac naukowych na jej temat. Większość z nich to jednak badania obserwacyjne (czyli naukowcy obserwują skutki u osób, które same deklarują używanie marihuany). Znacznie mniej jest badań klinicznych, w których badacze dostarczają marihuanę uczestnikom i analizują jej bezpieczeństwo oraz skuteczność.
Choć badania kliniczne z udziałem marihuany są obecnie możliwe – a niektóre stany, takie jak Kalifornia, prowadzą nawet własne programy badawcze – procedura ich zatwierdzania jest nadmiernie skomplikowana. Przeklasyfikowanie marihuany prawdopodobnie niewiele zmieni w tym zakresie. Dzieje się tak dlatego, że wiele barier zniechęcających naukowców do prowadzenia takich badań – jak obowiązek zatwierdzania protokołów badawczych przez Prokuratora Generalnego USA czy konieczność pozyskiwania marihuany wyłącznie od federalnie licencjonowanych, a nie stanowych dostawców – dotyczy wyłącznie marihuany, a nie innych substancji z Wykazu I. Ograniczenia te są zapisane w odrębnych ustawach i regulacjach federalnych, które musiałby zmienić Kongres. Choć przeklasyfikowanie może zwiększyć motywację do dalszych działań legislacyjnych, nie ma gwarancji, że takie zmiany nastąpią.
Czy przeklasyfikowanie zmusi stany prohibicyjne do natychmiastowej legalizacji?
Nie. Jednak niektóre stany posiadają tzw. „ustawy wyzwalające”, które zobowiązują regulatorów do ponownej oceny statusu prawnego marihuany po zmianie jej klasyfikacji federalnej.
Warto zaznaczyć, że nawet całkowite usunięcie marihuany z CSA nie zmusiłoby stanów prohibicyjnych do natychmiastowej zmiany prawa, choć jest możliwe – a nawet prawdopodobne – że z czasem wiele z nich zdecydowałoby się na liberalizację.
Czy przeklasyfikowanie zmieni zasady opodatkowania firm konopnych działających legalnie na poziomie stanowym?
Przeniesienie marihuany do Wykazu III prawdopodobnie umożliwiłoby legalnie działającym firmom po raz pierwszy korzystanie z tradycyjnych odliczeń podatkowych, ponieważ nie świadczyłyby już usług związanych z substancją zakazaną na poziomie federalnym (Wykaz I). Ponadto możliwe jest, że część banków i instytucji finansowych byłaby bardziej skłonna do współpracy z tym sektorem po przeklasyfikowaniu.
Jednak dalsze zmiany ustawowe – np. uchwalenie ustawy SAFER Banking – nadal byłyby konieczne, aby formalnie uregulować te relacje. Należy się też spodziewać, że wiele dużych instytucji finansowych nie podejmie współpracy z branżą konopną tak długo, jak marihuana pozostaje sklasyfikowana w CSA.
Czy przeklasyfikowanie zobowiąże ubezpieczycieli do refundacji medycznej marihuany?
W niektórych stanach pacjenci już dziś mogą otrzymywać refundację kosztów związanych z używaniem marihuany medycznej w określonych sytuacjach (np. w przypadku urazów związanych z pracą). W innych stanach sądy orzekły, że pacjenci nie mają do tego prawa, ponieważ marihuana pozostaje zakazana na poziomie federalnym. Nie jest jasne, czy przeklasyfikowanie przyniosłoby dodatkową jasność w tej kwestii – zarówno dla pacjentów, jak i dla firm ubezpieczeniowych.
Jak ta decyzja może wpłynąć na legislację w Polsce?
Podpisanie przez prezydenta USA rozporządzenia uruchamiającego proces przeklasyfikowania marihuany z Wykazu I do Wykazu III ma również znaczenie międzynarodowe, w tym dla Polski. Choć polskie prawo nie jest bezpośrednio zależne od regulacji amerykańskich, decyzje podejmowane w Stanach Zjednoczonych często wyznaczają kierunek globalnej debaty, wpływają na stanowiska instytucji międzynarodowych oraz argumentację w krajowych dyskusjach legislacyjnych.
Uznanie na poziomie federalnym w USA, że marihuana posiada akceptowane zastosowanie medyczne, osłabia narrację opartą wyłącznie na prohibicji i wzmacnia głosy domagające się racjonalnej, opartej na faktach polityki narkotykowej. W polskich realiach może to zwiększyć presję na rząd i parlament, by przynajmniej rozważyć depenalizację niewielkich ilości, uproszczenie dostępu do marihuany medycznej oraz rozpoczęcie realnej debaty o dalszych modelach regulacji.
Nie oznacza to automatycznie zmian w polskim prawie, ale stanowi kolejny argument, którego nie da się już ignorować w dyskusji o przyszłości polityki konopnej w Polsce.
- Nowe badania: młodzież coraz rzadziej sięga po marihuanę - 11 stycznia 2026
- Przeklasyfikowanie marihuany w USA – oddzielamy fakty od mitów - 11 stycznia 2026
- Sejm rozpatrzył petycję w sprawie marihuany — co dalej z 3 gramami? - 11 stycznia 2026
